به مناسبت تولد استاد علی اکبر گلپایگانی

جاوید عباسی فلاح – ۱۰ بهمن سالروز تولد استاد علی اکبر گلپایگانی یکی از معماران بزرگ آواز ایرانی است که آثار او مانند آثار باستانی ماندگار این سرزمین ، جاوید خواهد ماند. آواز خوانی که صدا و نحوه خواندن او تاریخ موسیقی ایران را جور دیگری رقم زد.
آواز خوانی که استادان بزرگی را به خود دید، ولی مانند هیچ یک از آنان نخواند. کسی که از ردیف عبور کرد و با استفاده از حروف الفبای موسیقی ایرانی خالق آثار زیبا و ماندگار شده است و مانند سعدی حافظ و مولانا و شاعران دیگر که با استفاده از حروف الفبای فارسی اشعار ناب و زیبایی را خلق کردند، ایشان نیز همین کار را با آواز ایران انجام دادند.
صدای استاد گلپا به لحاظ ویژگی های یک صدای استاندارد دارای مولفه های بسیار زیاد و شاخصی است که کمتر در خواننده ای وجود دارد. حجم صدا، جنس صدا، قدرت صدا، وسعت صدا،دینامیک صدا، نرمی صدا، گرمی و لطافت صدا تحریر های زیبا و سایر ویژگی ها که وجود همزمان این مولفه‌ها در صدای یک خواننده بسیار بعید است، ولی در صدای گلپا وجود دارد. لازم به ذکر است استاد محمدرضا لطفی از استادان طاهرزاده و گلپا به عنوان بزرگترین معمار و طراح بزرگ آواز ایرانی یاد کردند.
باید اذعان کرد که ایشان خلاق‌ترین خواننده تاریخ موسیقی ایرانی هست و این ادعا به راحتی و با بررسی آثار او قابل اثبات است. خواننده‌ای که بدون تقلید از کسی بتواند یک فرم جدیدی از آواز را خلق کند و مورد تایید خواص و عوام قرار بگیرد، بسیار خواننده خلاق و توانمندی محسوب می شود و استاد گلپایگانی بی‌شک در زمره این گونه خواننده ها قرار دارد.
نکته دیگر که بسیار حائز اهمیت است، ویژگی‌های صدای ایشان باعث شد در دوره‌ای که مردم از آواز رویگردان شده بودند و در معرض بی اعتنایی قرار گرفته بود آواز را به میان توده مردم عادی آوردند تا جایی که علاقه‌مندان آواز او، در ساعت های مشخصی منتظر شنیدن آواز او در پای رادیو و تلویزیون بودند، آن هم در دوره ای که رقیب های زیادی وجود داشت که در فضای آزاد و بدون هیچ محدودیتی می توانستند کارهای خود را ارائه دهند، ایشان توانستند مورد اقبال بیشتر مردم از هر قشر قرار بگیرند و قلب میلیون ها ایرانی را به تسخیر درآورد که این نشانه تاثیرگذاری صدا و نحوه خواندن و البته هوشیاری و جامعه‌شناختی ایشان است.
در این سال ها که چه ها بر سر موسیقی فاخر ایران آمد، زمینه برای رشد موسیقی های بی هویت و سخیف و به تبع آن کاهش سلیقه مردم به پایین ترین سطح به دلیل کنار گذاشتن استادان بزرگی مانند گلپا، ایرج شهیدی و دیگران بود.
استعداد و نبوغ استاد گلپا به حدی بود که در نخستین اجراء، بنیانگذار برنامه گلها تحت تاثیر صدای دلنشین و زیبای او قرار گرفت و او به معنای واقعی کلمه آواز خوان موسیقی ایرانی است.
فرم آوازی که ایشان خلق کرد در واقع نخستین بار بود که پس از تولید و ضبط اولین آوازها از زمان قاجار به بعد و پس از گذشت حدود یک قرن که به یک فرم مشابه آواز می خواندند و تنها تفاوت آوازهای آن زمان با هم شاید در نوع تحریر ها ، نحوه گویش و اوج خواندن کلمات بود. ایشان با نبوغ و توانایی توانستند یک نوع آواز را طراحی و معماری کنند که در طول تاریخ آواز ایرانی شاید بی‌نظیر باشد.
با این که کاملاً تسلط به ردیف داشتند ولی سعی کردند آواز را به گونه ای طراحی و اجرا کنند که نیاز به اجرای ردیف محض نباشد و با اجرای آوازهای مختلف با گونه های متفاوت و متنوع و با سلیقه خاص از جمله شروع آواز با گوشه هایی غیر از گوشه درآمد و گردش زیبا بر روی ملودی گوشه‌های مختلف،یکنواختی را از آواز خارج کنند و در واقع آواز را با حفظ ویژگی‌های خاص خود از جمله زیبایی و سادگی، دلنشین تر، مردمی تر و شیرین تر کردند و به معنای واقعی کلمه آشنایی‌زدایی نمودند که جای خالی آن در آواز کنونی ما به شدت احساس می شود.
نوع انتخاب و برخورد با شعر، نوع جمله بندی، رمان خوانی، نوع تحریر ها از جمله ویژگی‌های آوازخوانی ایشان است. استاد گلپا نزد استادان مختلف از جمله دوامی، ادیب خوانساری،طاهرزاده،سلیمان امیرقاسمی،محمد مجرد ایرانی و برومند به طور مستقیم و غیر مستقیم بهره برده اند و با شناخت ویژگی‌های آواز هریک از این استادان و درک واقعی از آواز و فلسفه آواز و زیباشناختی، عناصر ناشناخته، آواز مورد نظر خود را کشف و هویدا کردند.
برای این استاد بزرگ آرزوی سلامتی و تندرستی داریم و امیدواریم که جامعه قدردان زحمات این آواز خوان بزرگ باشد.