نگاهی به تاثیر موسیقی ملی ایران بر زندگی و جامعه( بخش اول )-جاوید عباسی فلاح

نگاهی به تاثیر موسیقی ملی ایران بر زندگی و جامعه( بخش اول )

جاوید عباسی فلاح

بهار سال ۹۸

         بسیار حیرت انگیز است در جامعه ای که هنر به خصوص موسیقی در جایگاه بسیار پایینی در اولویت و زندگی انسانها قرار دارد و با محــدودیت ها و تهـدیدهایی برای کمترین رهـروان و علاقمـندان واقعی آنها مواجه است ، چرا مردم به هنر موسیقی ناآشنا و بی توجه هستند ، چه چیزی باعث شکاف فاصله بیـن مردم و موسیقی شده است؟ چرا در این کشور سیاست، تیر خود را به سمت موسیقی نشانه رفته است ؟ چیزی که عیان است بی تفاوتی مردم به تاثیر بزرگ و شکوفای موسیقی ملی یا ایرانی است که از نظرها مغفول مانــده است.وجود انسان دارای دو بعد جسم وروح است که هردو بعد بایدبه تناسب رشد و پرورش یابدپرواضح است جسم انسان نیاز به تغذیه آب ومواد غـذایی دارد به همان مقـدار نیز روح انسـان نیز نیاز به تغذیه روانی دارد واقعیتی که درحال حاضر وجود دارد این است که برای جسممان تا حد توان از هیچ تغـذیه و ورزش  و مواد لازم دریغ نمی کنیـم ولی برای روح و روان خود هیچ کاری انجام نداده و هزینه ای نمی کنیم و در بسـیاری موارد روح و روان ما بدون تغذیه باقی می ماند ودر برخی موارد که تغذیه می کنیم از تغذیه بسیار نامـناسب استفاده می کنیم واین جای بسی تعجب دارد که یک شخص چگونه بدون تغدیه روح و روان زندگی می کند و زنده می ماند . وقتی روح خالی از تغذیه باشد و یا از تغذیه بد استفاده کند آرامـش درونی انسان را با خطر مواجه می کند و موجب تخـریب اذهان وافکار شده وتاثیر نامناسبی رادر جامعه وارد می کندو باعث به وجود آمدن ناهنجاریها ، بی بندوباریها ، انواع فساد ، دزدی ، قتل ، غارت ، خشونت ، تجاوز ، نامهربانی، بی همدلی، اختلاس و دهها آسیب جدی دیگر می شودلازم به توضیح است که فقط موسیقی نیست که برای روح انسان آرامش می آورد هنرهای دیگری از نقاشی، فیلم ، رقص و غیره نیز دراین مورد دخیل هستند ولی بنا بر آنچه که بیشترین درخواست را از سوی مردم دارد موسیـقی خوب و ناب بهترین عنصر رشد و پرورش روح و روان آدمیست.موسیقی خوب، غـذای روح وروان است همان طوری که تغذیه برای جسم انسان است.همه ما وقتی می خواهیم کالایی را خریداری کنیم به نسبت پولی که داریم سعی می کنیم یک چیز خوب و با کیفـیت را انتخاب کنیم ولی متاسـفانه در موضوع انتخاب هنر به خصوص موسیقی کمترین حساسیت و تحقـیقی روی آن انجام نمی دهیم و به همـین دلیل در چنین وضعیتی موسیقی های خیلی سطحی در جامعه کنونی رواج کرده است وذائقه ها و سلیقه ها به سمت و سوی دیگری غیر از اصالت هنر سوق پیدا کرده است و  مردم به دنبال موردهای سطحی ، سـبک و بی هویت هستند و این موسیقی درحقیقت فرهنگ ، هنر وجامعه رانشانه گرفته و به سمت تباهی می کشاند در حالی که موسـیقی ملی و فاخـر ایران در حفـظ و نگـهداری و پویایی فرهنـگ و هنر کشور بسیار تاثیـرگذار است.

مطرب عشق عجب ساز و نوایی دارد           نقش هر پرده که زد راه به جایی دارد

همه ما از کودک و بزرگ روزانه شاهد پخش انواع موسیقی ها در رادیو، تلویزیون، طبیعت، مسافرت،مکانهای اجتماعی ، مترو ، رستوران ، نمایشگاهها و … هستیم و گوشمان موسیقی های مختلف را حس می کنـد و به دلیل عادی شدن ، بی تفاوت از کنار آنها عبور می کنـیم و تنها زمانی وجود آن را احساس خواهیـم کرد که موسیقی در کل از رادیو و تلویـزیون حذف شود ، بنـابراین انکار و حذف آن نامـمکن است ، به ندرت اتفـاق می افتد که شخصی به مسافرت رفته واز موسیقی استفاده نکند، از ۲۴ ساعت پخش برنامه در تلویزیون قبل و بعد هر برنامه ای با موسیقی همراه بوده و تمامی فیلمها و کارتن ها و … با موسیقی معنا پیدا کرده و قابـل تماشا کردن برای دیگران می شود ، اینکه تلویزیون و رادیو بدون موسـیقی باشد تصوری محال است در غیر اینصورت هیچ تماشاگری وجود نخواهد داشت ، کارتن های نوستالوژی با آهنگ نوستالوژی بچه گانه و حتی برای بزرگان مانند ، پینو کیو، پسر شجاع ، میتی کمان ،پلنگ صورتی ، سند باد و …با داشتن موسیقی فیلم بسیار عالی ، این کارتونها را برای بچه ها ماندگار کرده است . همین طور طبیعت که سرشار از موسیقی های طبیعی از جمله بلبل ، قناری، دریا ،باران ،رعد و برق ،ضربان قلب انسان و حیوانات ،راه رفتن و … نیز زندگی انسانها را تحت تاثیر خود قرار می دهد ، نظمی که در جهان آفرینش از جای جای طبیعت، حیوانات ، تغیـیر فصول ، تغییر آب و هوا تا انسان جود دارد نشان از از ریتم بسیار قوی است که همان موسیقی است.                موسیقی ملی ودستگاهی ایران برای تمامی حالات واحساس های بشری جوابگو بوده وموسیقی مخصوص هر یک ازآنها رادرخود جای داده است،اندیشمندان و موسیقیدانان ما همچون فارابی،ابن سینا،صفی الدین ارموی ، عبدالقادر مراغه ای بخش بزرگی از تحقیقات خود را صرف موسیقی نموده اند و حتی شاعران بزرگ نـیز از مولانا ، فردوسی ، سعدی ، حافظ و دیگران با موسیقی مانوس و حتی در بسیاری موراد دستی در نوازندگی و خوانندگی داشته وآشنایی کاملی با موسیقی داشتند واین نشان ازجایگاه والای این هنر تاثیرگذار و ارزشمند می باشد .

مطرب کجاست تا همه محصول زهد و علم              در کار چنگ و بربط و آواز و نی کنم

هنر در نزد ایرانیان به خصوص اهالی هنر و شاعران ملی ما بسیار دارای ارج و قرب بوده است حضرت حافـظ می فرماید :

تکیه بر تقوی و دانش در طریقت کافریست        راهرو گر صد هنر دارد تامل بایدش

مولانا در اهمیت موسیقی می فرماید،موسیقی در سراسر گیتی طنین انداز است :

بانگ گردش های چرخ است این که خلق          می سرایندش به تنبور و و به حلق

ما همه اجزای آدم بوده ایم                          در بهشت آن لحن ها بشنوده ایم

پس حکیمان گفته اند این لحن ها               از دوار چرخ بگرفتیم ما

و می فرماید موسیقی صبغه الاهی دارد :

این علم موسیقی بر من چون شهادت است          من مومنم شهادت و ایمانم آرزوست

مولانا در داستان پیر چنگی ادعا می کند که در درون انبیاء هم نغمه هایی است که گوش حس از شنیدن آن نغمه هاست .

انبیا را در درون هم نغمه است            طالبان را زان حیات بی بهاست

فارابی موسیقی را به سه بخش تقسیم می کند :

موسیقی نشاط انگیز ( ملذه ) : این نوع موسیقی احساس خوشایندی و و لذت و آرامش روح و روان انسان را به ارمفان آورده و برای رفع خستگی بسیار مناسب است.

موسیقی احساس انگیز ( انفعالیه ) : این نوع موسیقی عواطف انسانی  را تحت تاثیر قرار می دهد

موسیقی خیال انگیز ( مخیله ) : این نوع موسیـقی قوه تخیل انسان را تحریک می کند و انـسان را به تفکر و اندیشه وا می دارد.

بنابراین همان طوری که فارابی گفته برای تمامی حالات انسان موسیقی وجود دارد و این بستگی به سلیقه و ذائقه و زمان و مکان و موقعیت شنونده دارد که چه نوع موسیقی را انتخاب و از آن بهره ببرد.

برخی موسیقیدانان موسیقی را به طور کلی به بخشهای رزمی ( جنگی )، بزمی ( مجلسی ) و مذهبی تقسیم می کنند که از همه آنها در زمان و مکان مناسب باید استفاده نمود .

موسیقی مذهبی: شامل تعزیه ، روضه خوانی ، سوگواری ، قرآنی ، مداحی ، مناجات خوانی و … است که در طول سال درمراسم محرم، صفر، ماه رمضان ، وفات ، ولادت و در روزهای خاص مورد استفاده قرار می گیرد.

موسیقی مذهبی امری جهان شمول است ودرمیان تمام مذاهب و نظامهای عقیدتی-قومی وجود داشته است

منصور عبادی مروزی( متولد۵۴۷ ه ق، عارف قرن۶ )در مورد حضرت داود می نویسد:هر گه داود علیه السلام ، زبور خواندن گرفتی ، پری و آدمی و وحوش و طیور به سماع ایستادندی و وقتی ۴۰۰ جنازه از مجلس او برداشتند که اندر سماع آواز او فرو شده بودند.

موسیقی رزمی : شواهد حاص از کاوش های تپه دامـغان نشان می دهد که ایرانیـان ۵ هـزار سال پیـش از بوق های علامت دهنده در مواقع خطر استفاده می کردند . بنا به نوشته گزنفـون ، کوروش بزرگ در هنـگام جنگ با آشوریان با خواندن سرود جنگی ، در مواقع بحرانی ، آن چنان سپاهیانش را به هیجان می آوردکه با حمله شجاعانه موجب شکست و فرار سپاهیان جنگنده آشوری می شدند وسرانجام آن را شکست می دادند.

بنا بر نوشته فارابی ، پادشاهان ایرانی در لشکر کشی های خود ، دسته از فریاد زنان را برای ایجاد وحشت در صوصف دشمن همراه سپاهیان خود می بردند، کار این گروه ، فریاد زدن و نعره کشیدن و هیاهو راه انداختن برای جنگ روانی در میان سپاهیان دشمن بود ، بنابراین فرماندهان جنگ به جهت ترغیب نیرهای خود برای مبارزه با دشمن ، از کاربرد موسیقی غافل نبوده اند. در جنگ تحمیلی ۸ ساله عراق با ایران ، هر دو طـرف از

موسیقی سازی و آوازی،با مضامین دینی و وطنی،برای حفظ نیروهای خود استفاده می کردند.همه می دانند که سرودهایی مانند « کربلا ،کربلا ما داریم میاییم » یا « ای لشکر صاحب زمان آمـاده باش آمـاده باش » یا « ای شهیدان به خون غلتان خوزستان درود »چه تاثیری بر روحیه افراد و ایجاد انگیزه در آنان می گذاشت. موسیقی بزمی:این نوع موسیقی نیز که بسیارتاثیرگذاراست موجب تاثیر مثبت درروح و روان ورفع خستگی ، ایجاد شادی ، خالی نمـودن عقده های روانی و غـم ها و آرامش خاطر ، ایجاد محبـت ، صفا و صمیـمیت ، زدودن گرد و غبار از دلها ، انسان سازی ، رسیدن به سعادت ، لطافت و نرمی ، اخلاق خوش و نیکو ، تفـکر ، اندیشه و بسیاری از ویژگیهای دیگر درانسان می شود. البته گاهی نیز اگر موسیقی لهو ولعب نیز باشدموجب تخدیر و تخریب فکر و ذهن و گناه و فساد می شود.

موسیقی بزمی مثبت ازنوع ترنم لالایی وصدای تپش قلب مادر است که چون کودک سربه سینه اومی گذارد ، به خواب خوش می رود و می آرامد . این موسیقی همان موسیقی است که دانشمندان می گوینـد موجـب رشد روزافزون گل و رام و آرام کردن حیوانات وحشی و زهرآگین چون مار زنگی می شود.

جان میلتون انگلیسی( ۱۶۰۸-۱۶۷۴م ) نویسنده کتاب بهشت گمشده ، دیدگاهی مشابه فیثاغورت دارد و موسیقی را جان جهان معرفی می کند که موجب پیدایش هارمونی یا هماهنگی در جهان هستی می شود ، وی می نویسد « این طبیعی است که هر چیزی که در این عالم هستی جان دارد به وسیله موسیقی جذب شود ، زیرا سرچشمه آن روح آسمانی که عالم هستی را جان بخشیده در موسیقی نهفته است » .

بنابراین بهتر است هر شخصی هر روز یک موسیقی خوب از دریای بیکران موسیقی ملی و فاخر ایرانی گوش بدهد که به یقین تاثیر به سزایی در درون او خواهد گذاشت ، موسیقی یک هدیه ای از طرف خداوند است و دارای ابعاد زیادی از جمله آسمانی ، عرفـانی ، عاشقانه ، اجتماعی ، حماسی است . موسیـقی خواستگاه الهی ، آسمانی و نورانی داشته و آرامـش و آسایش همراه حرکت و سرزندگی و پویایی را برای زمینیان به ارمـغان آورده است.

بخشی از مطالب ، از کتاب برگهایی از داستان موسیقی ایران ، نویسنده: حسن رضا رفیعی ،تهران ، انتشارات سوره مهر،چاپ اول، سال ۱۳۸۷